جایگاه ایران در شاخص صلح جهانی ۲۰۲۶؛ چرا ایران در رتبه ۱۳۰ قرار دارد؟
جایگاه ایران در شاخص صلح جهانی ۲۰۲۶؛ صلحآمیزترین و ناآرامترین کشورهای جهان کداماند؟
گزارش شاخص صلح جهانی ۲۰۲۶ (Global Peace Index ۲۰۲۶) نشان میدهد که جهان برای دوازدهمین سال متوالی به سمت کاهش صلح حرکت کرده است. این شاخص که توسط مؤسسه اقتصاد و صلح منتشر میشود، ۱۶۳ کشور را بر اساس ۲۳ معیار مختلف از جمله امنیت اجتماعی، میزان درگیری و سطح نظامیسازی رتبهبندی میکند.
در تازهترین رتبهبندی، ایسلند همچنان صلحآمیزترین کشور جهان است و روسیه در انتهای جدول قرار دارد. در این میان، ایران در رتبه ۱۳۰ از ۱۶۳ کشور قرار گرفته؛ جایگاهی که نشان میدهد کشور با چالشهای مهم امنیتی، منطقهای و ژئوپلیتیک روبهرو است.
شاخص صلح جهانی چیست؟
شاخص صلح جهانی یا GPI یکی از معتبرترین سنجههای بینالمللی برای ارزیابی سطح صلح کشورهاست. این شاخص بر پایه ۲۳ معیار کمی و کیفی، وضعیت کشورها را در سه حوزه اصلی بررسی میکند:
- امنیت و ایمنی اجتماعی
- درگیریهای داخلی و خارجی
- میزان نظامیسازی
در واقع، این شاخص نه قدرت اقتصادی کشورها را میسنجد و نه صرفاً توان نظامی آنها را؛ بلکه تمرکز آن بر میزان آرامش، امنیت، ثبات و نبود خشونت در داخل و خارج از مرزهای هر کشور است.
صلحآمیزترین کشورهای جهان در سال ۲۰۲۶
بر اساس گزارش ۲۰۲۶، کشورهای زیر در صدر فهرست صلحآمیزترین کشورهای جهان قرار گرفتهاند:
- ایسلند
- نیوزیلند
- سوئیس
- اسلوونی
- ایرلند
- اتریش
- پرتغال
- سنگاپور
- فنلاند
- ژاپن
ویژگی مشترک این کشورها شامل ثبات سیاسی بالا، نرخ پایین جرم و خشونت، سطح پایین درگیریهای نظامی و نهادهای حکمرانی کارآمد است. نکته مهم اینجاست که اروپای غربی همچنان بیشترین حضور را در میان کشورهای صدر جدول دارد و ۷ کشور از ۱۰ کشور اول از این منطقه هستند.
ناآرامترین کشورهای جهان در سال ۲۰۲۶
در انتهای فهرست شاخص صلح جهانی ۲۰۲۶، کشورهایی قرار دارند که با درگیریهای گسترده مسلحانه، بیثباتی سیاسی عمیق و چالشهای امنیتی دستوپنج نرم میکنند. روسیه در صدر این لیست (به عنوان ناآرامترین کشور جهان) قرار دارد که بازتابدهنده پیامدهای جنگ و تنشهای ژئوپلیتیک است. سایر کشورهای ناآرام شامل موارد زیر هستند:
- روسیه (رتبه ۱۶۳)
- سودان (رتبه ۱۶۲)
- جمهوری دموکراتیک کنگو (رتبه ۱۶۱)
- اوکراین (رتبه ۱۶۰)
- اسرائیل (رتبه ۱۵۹)
گزارش نشان میدهد که تعداد درگیریهای بینالمللی از زمان جنگ جهانی دوم به بالاترین حد رسیده است. در سال گذشته میلادی، ۹۹ کشور شاهد افت امتیاز صلح بودهاند، در حالی که تنها ۶۲ کشور روند بهبود صلح را تجربه کردهاند.
ایران در شاخص صلح جهانی ۲۰۲۶: تحلیل وضعیت
ایران با قرارگیری در رتبه ۱۳۰ جهان، در زمره کشورهایی قرار دارد که با چالشهای ساختاری در زمینه شاخصهای صلح روبهرو است. دلایل اصلی این جایگاه را میتوان در موارد زیر جستجو کرد:
۱. تأثیر تنشهای منطقهای و ژئوپلیتیک
موقعیت استراتژیک ایران در خاورمیانه و درگیریهای پیچیده منطقهای، تأثیر مستقیمی بر امتیاز «درگیریهای خارجی» در شاخص GPI دارد. رقابتهای ژئوپلیتیک و تنش با قدرتهای جهانی و منطقهای، نقش کلیدی در کاهش امتیاز صلح ایران ایفا میکند.
۲. سطوح بالای نظامیسازی
یکی از معیارهای اصلی شاخص صلح، «میزان نظامیسازی» (Militarization) است. هزینههای دفاعی و سطح آمادهباش نیروهای نظامی در پاسخ به تهدیدات امنیتی، باعث شده است که ایران در این معیار امتیاز بالایی دریافت نکند و به طور مستقیم رتبه کلی کشور در GPI تحت تأثیر قرار بگیرد.
۳. چالشهای امنیت اجتماعی و ثبات
عواملی نظیر ثبات داخلی، احساس امنیت عمومی و میزان خشونتهای اجتماعی که بخشی از ۲۳ شاخص اصلی GPI هستند، در تعیین رتبه نهایی نقش داشتهاند. هرگونه کاهش در شاخصهای اعتماد عمومی یا ثبات داخلی میتواند باعث افت جایگاه کشور در رتبهبندیهای سالانه شود.
سقوط آمریکا؛ نمادی از تغییرات جهانی
یکی از نکات قابل تأمل گزارش امسال، سقوط ایالات متحده به رتبه ۱۳۴ است. این رتبه پایین برای یک قدرت بزرگ اقتصادی، ناشی از افزایش بیسابقه بیثباتی سیاسی و خشونتهای اجتماعی است. طبق گزارش، میزان خشونتهای سیاسی در آمریکا به سطحی رسیده که از دهه ۱۹۷۰ بیسابقه بوده است. این مسئله نشان میدهد که صلح جهانی نه تنها در کشورهای در حال توسعه، بلکه در کشورهای پیشرفته نیز با تهدید «قطبیشدن» و «فروپاشی اعتماد به نهادها» مواجه است.
نتیجهگیری: صلح در جهان به کدام سو میرود؟
گزارش Global Peace Index ۲۰۲۶ هشداری جدی برای سیاستگذاران در سراسر جهان است. جهان با دو چالش بزرگ مواجه است:
- افزایش هزینههای نظامی: افزایش مداوم بودجههای دفاعی (در حالی که برخی کشورهای اروپایی در سال ۲۰۲۵ جهش ۵۰ درصدی در بودجه نظامی داشتند) نشاندهنده اولویتبندی «امنیت سخت» بر «دیپلماسی صلحآمیز» است.
- فرسایش نرمافزار صلح: اعتماد به نهادها و ثبات سیاسی که ستونهای صلح اجتماعی هستند، در بسیاری از کشورها در حال فروپاشی است.
برای ایران، بهبود جایگاه در این شاخص نیازمند تعاملات فعالتر دیپلماتیک، تنشزدایی منطقهای و تقویت نهادهای داخلی است که میتواند منجر به افزایش سرمایهگذاری خارجی و ثبات پایدار اقتصادی شود.
منبع: دادههای برگرفته از Global Peace Index ۲۰۲۶ (مؤسسه اقتصاد و صلح) و تحلیلهای دادهمحور Visual Capitalist (ژوئن ۲۰۲۶).
